วัฒนธรรมการดูแลสุขภาพโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการแพทย์พื้นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย กูย บ้านปราสาทเยอ ต.ปราสาทเยอ อ.ไพรบึง จ.ศรีสะเกษ

Culture of Healthcare Using Local Wisdom in Traditional Medicine of Thai Kui Ethnic Group in Banprasat Yoe, Prasat Yoe Sub – District, Praibung District, Sisaket Province

  • ณภัค วุฒิวธันศา มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์
  • อุษา กลมพันธ์
Keywords: วัฒนธรรมการดูแลสุขภาพ, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, การแพทย์พื้นบ้าน, กลุ่มชาติพันธุ์ไทย กูย, Culture of Healthcare, Local Wisdom, Traditional Medicine, Thai Kui Yoe Ethnic Group

Abstract

            การวิจัยเรื่อง วัฒนธรรมการดูแลสุขภาพโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการแพทย์พื้นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย กูย บ้านปราสาทเยอ ต.ปราสาทเยอ อ.ไพรบึง จ.ศรีสะเกษ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เพื่อศึกษาวัฒนธรรมการดูแลสุขภาพโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการแพทย์พื้นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย กูย ในบ้านปราสาทเยอ ต.ปราสาทเยอ อ.ไพรบึง จ.ศรีสะเกษ ผู้วิจัยดำเนินการสำรวจด้วยแนวทางการวิจัยเชิงคุณภาพ เป็นการศึกษาภาคสนาม โดยใช้วิธีการสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วมและสัมภาษณ์อย่างไม่เป็นทางการและการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก ผู้วิจัยจึงเลือกพื้นที่ศึกษาคือ บ้านปราสาทเยอ ต.ปราสาทเยอ อ.ไพรบึง จ.ศรีสะเกษ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลประกอบไปด้วย ผู้นำชุมชน จำนวน 2 คน พระสงฆ์ จำนวน 2 รูป หมอพื้นบ้าน จำนวน 2 คน และประชาชนที่อาศัยอยู่ในชุมชน จำนวน 10 คน

            วัฒนธรรมการดูแลสุขภาพโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการแพทย์พื้นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย กูย บ้านปราสาทเยอต.ปราสาทเยอ อ.ไพรบึง จ.ศรีสะเกษ ได้รับการถ่ายทอดมาเป็นเวลาช้านานตั้งแต่บรรพบุรุษถึงปัจจุบัน วัฒนธรรมและภูมิปัญญาของกลุ่มชาติพันธุ์เยอเป็นการหล่อหลอมจากรุ่นสู่รุ่น ในเรื่องของอาหารนั้นมีความหลากหลายในวัตถุดิบทางธรรมชาติตามฤดูกาล เมนูอาหารที่ถือว่า “อาหารเป็นยา”  จะมีพืชผักตามธรรมชาติและตามฤดูกาลเป็นส่วนประกอบพื้นฐานเพื่อใช้ในการประกอบอาหาร และยังมีพืชที่เป็นสมุนไพรซึ่งนำมาเป็นส่วนประกอบในการปรุงอาหาร เช่น ขิง ข่า ตะไคร้ ใบมะกรูด ซึ่งพืชเหล่านี้มีสรรพคุณทั้งในด้านให้คุณค่าทางสารอาหารแล้ว ยังช่วยในการช่วยดูแลรักษาสุขภาพ หากเป็นเนื้อสัตว์จะเป็นปลาซึ่งหาได้จากแหล่งน้ำตามธรรมชาติในท้องถิ่น วิถีวัฒนธรรมที่เป็นศูนย์รวมจิตใจของกลุ่มชาติพันธุ์เยอ คือการเคารพไหว้ผีบรรพบุรุษของตน และมีหมอเมืองเป็นผู้คอยดูแลลูกบ้านในชุมชน ชาวเยอมีความเชื่อในเรื่องของความเจ็บป่วยว่าเป็นการกระทำของภูตผีและวิญญาณ จึงต้องประกอบพิธีกรรมเซ่นผี และมีการรำผีสะเอง เพื่อสร้างความพึงพอใจให้ภูตผี ผู้ประกอบพิธีเรียกว่า ผีมอ กลุ่มชาติพันธุ์เยอมีวิธีการรักษาสุขภาพโดยใช้วิธีการแพทย์พื้นบ้านในการรักษาโดยใช้ยาสมุนไพรในการดูแลรักษาสุขภาพ

            The research of “Culture of Healthcare Using Local Wisdom in Traditional Medicine of Thai Kui Ethnic Group in Banprasat Yoe, Prasat Yoe Sub – District, Praibung District, Sisaket Province” is a qualitative research to study the culture of health care by using local wisdom in Traditional medicine of Thai Kui ethnic groups in Banprasat  Yoe, Prasat Yoe Sub – District, Praibung District, Sisaket Province. The researchers conducted the survey with a guideline of qualitative research approach in the field study with the participatory and non-participatory observation methods with the informal interviews and in-depth interviews. The researchers chose the area of study which is Banprasat Yoe, Prasat Yoe Sub – District , Praibung District, Sisaket Province. The informational group consists of the community leaders in number of 2 person, the monk local healers in number of 2 person and the peoples who live in the community in number of 10 person.

            The culture of health care using local wisdom in folk medicine of Thai Kui ethnic groups. Ban prasat Yoe, Prasat Yoe Sub – District, Praibung District, Sisaket Province has been inherited for a long time from the ancestors until present. The culture and wisdom of the Yer ethnic group was forged from generation to generation. In subject of food, there are the varieties of seasonal natural ingredients. The food menu that is considered as "food is medicine". There are natural and seasonal vegetables as basic components for cooking. There are also the plants that are herbs which are used as ingredients in cooking, such as ginger, galangal, lemongrass, kaffir lime leaves. These plants have properties in terms of providing nutrients and also helping to maintain health. In case of meats, there would be the fish that can be found in the natural local water sources. The way of culture that center of the minds of the Yer ethnic group is to pay respect to their ancestors and having a city doctor to take care of the people in the community. Yer peoples believed that the illness was an act of spirits and soul. Therefore, they must perform a ghost ritual and Saaeng dance. In order to, satisfy the phantoms. The ceremonies are called Pemor. Yer ethnic groups have the health remedies using folk medicine methods to treat by using herbal medicine to maintain health.

References

โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ และยงศักดิ์ ตันติปิฎก. (2550). ระบบการแพทย์พื้นบ้านในชนบทไทย: สุขภาพไทย วัฒนธรรมไทย. นนทบุรี : สำนักวิจัยสังคมและสุขภาพ.

ฉัตรทิพย์ นาถสุภา และพรพิไล เลิศวิชา. (2541). วัฒนธรรมหมู่บ้านไทย. กรุงเทพฯ: พิมพลักษณ์.

พัชรินทร์ สิรสุนทร. (2558). ความรู้ อำนาจและสุขภาพจากทฤษฎีสู่การปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สมหมาย ชินนาค. (2561). มรดกร่วมทางวัฒนธรรมภูมิภาคแม่น้ำโขง. อุบลราชธานี : คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. วารสารวัฒนธรรม, 58(1).

อุษา กลมพันธ์. (2557). เหล้ายาเพื่อสุขภาพของคนในกลุ่มชาติพันธุ์ออสโตรเอเชียติก. วิทยานิพน์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชายุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์.

Published
2020-06-30
How to Cite
วุฒิวธันศาณ., & กลมพันธ์อ. (2020). วัฒนธรรมการดูแลสุขภาพโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการแพทย์พื้นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย กูย บ้านปราสาทเยอ ต.ปราสาทเยอ อ.ไพรบึง จ.ศรีสะเกษ: Culture of Healthcare Using Local Wisdom in Traditional Medicine of Thai Kui Ethnic Group in Banprasat Yoe, Prasat Yoe Sub – District, Praibung District, Sisaket Province. วารสารมนุษย์และสังคม คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ, 4(1), 150-167. Retrieved from http://huso-journal.sskru.ac.th/index.php/m1/article/view/81
Section
Research Article(บทความวิจัย)