วัฒนธรรมความกลัว: ผี ความรู้ และการรับรู้ในภาพยนตร์ผีไทย

The Culture of Fear: Ghost, Knowledge and Recognition in Thai Ghost Films

  • ธนวัฒน์ ปัญญานันท์ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
  • นฤมล ธีรวัฒน์ Faculty of Humanities, Chiang Mai University
Keywords: วัฒนธรรมความกลัว, ผี, การประกอบสร้าง, การรับรู้, ภาพยนตร์ผีไทย, cultural of fear, ghost, construction, recognition, Thai ghost film

Abstract

      บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการนำเสนอภาพวัฒนธรรมความกลัว(ผี) ในสังคมไทยผ่านภาพยนตร์ผีไทยจำนวน 2 เรื่อง ได้แก่ ภาพยนตร์เรื่องนางนาก (2542) และบ้านผีปอบ Reformation (2554) โดยใช้แนวคิดเกี่ยวกับการเมืองเรื่องวัฒนธรรม ของอารมณ์ความรู้สึกของซาร่า อาเมดเป็นข้อสนับสนุนหลัก ประกอบกับการศึกษาประวัติศาสตร์วัฒนธรรมและความทรงจำเกี่ยวกับผี ภาพยนตร์ที่คัดสรรทั้งสองเรื่องชี้ ให้เห็นว่าความกลัวผีเป็นสิ่งสัมพัทธ์ ตัวละครสามารถแปรเปลี่ยนระหว่างความกลัวกับ ความไม่กลัวผีผ่านการรับรู้ใหม่ เนื่องจากผีมีปฏิบัติการในการหลอกหลอนมนุษย์ที่แตกต่างกันซึ่งสัมพันธ์กับพฤติกรรมของมนุษย์ นอกจากนี้ความกลัวยังสามารถถูกใช้เป็นเครื่องมือ ในการสร้างอำนาจให้กับคนบางกลุ่มและกีดกันคนบางกลุ่มได้ ความกลัวผีจึงเกิดขึ้นจาก การประกอบสร้างทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ซึ่งสัมพันธ์กับความรู้เกี่ยวกับผี ที่ไหลเวียนอยู่ในสังคม
       This article aims to study the culture of fear, with a central focus on the fear of ghosts, in the two selected Thai films, NangNak (1999) and Baan Phee Pob: Reformation (2011). The study was conducted with the Sara Ahmed’s main concept of the cultural politics of emotion and cultural histories and memories. The selected of 2 movies have shown that fear of ghosts is relational, the characters can shift between fear and fearlessness by re-apprehending. Due to the ghosts have difference style to haunt people relate on their behavior. Furthermore, some groups of people can use fear to establish their power and eliminate the sources of fear. Therefore, fear of ghosts is shaped by cultural and historical construction which involves the apprehension of circulated knowledge of the ghosts in society.

References

กชกร โพธิหล้า. (2555). การศึกษาวิเคราะห์อิทธิพลความเชื่อเรื่องผีปอบที่มีความสัมพันธ์กับพิธีกรรมทางพุทธศาสนา: กรณีศึกษา บ้านดอนยานาง จังหวัดกาฬสินธุ์ [วิทยานิพนธ์ปริญญาพุทธศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

กมเลศ โพธิกนิษฐ. (2555). การทำให้เป็น ผีปอบ และการกีดกันทางสังคมในมุมมอง. วารสารสถาบันพระปกเกล้า, 10(2), 121-143.

กัญญา วัฒนกุล. (2560, 11 มกราคม). ปอบ: งมงายหรือเรื่องจริง?. https://www.youtube.com/watch?v=zZ4IvkWyhFE

ชนกพร ชูติกมลธรรม. (2560). “ภาพสยดสยอง : ความอุจจารและบทบาทที่ซับซ้อนในเชิงศีลธรรม ในสังคมไทย” ใน เปิดโลกสุนทรีย์ในวิถีมนุษยศาสตร์ เล่ม 2.มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

ชัชพล ทรงสุนทรวงศ์. (2548). หนังผีไทยกับภาพสะท้อนทางสังคมและสิ่งแวดล้อม. วารสารอักษรศาสตร์, 34(2), 140-166.

ธนัท อนุรักษ์. (2555). มโนทัศน์และการสร้างความกลัวในสื่อบันเทิงคดีสยองขวัญไทย [วิทยานิพนธ์นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต]. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2541). ยุคสมัยไม่เชื่ออย่าลบหลู่. แพรว.

_______. (2557). โขน คาราบาว น้ำเน่าและหนังไทย : ว่าด้วยเพลง ภาษา และนานามหรสพ (พิมพ์ครั้งที่ 2). มติชน.

มาลา คำจันทร์. (2559). เล่าเรื่องผีล้านนา (พิมพ์ครั้งที่ 3). เคล็ดไทย.

จิธิวดี วิไลลอย. (2559). การประกอบสร้างความหมายผีในละครโทรทัศน์ไทย. นิเทศศาสตรปริทัศน์, 20(1), 20-34.

เสฐียรโกเศศ. (2515). เมืองสวรรค์ และผีสาง เทวดา. บรรณาคาร.

อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2555). เจ้าที่และผีปู่ย่า: พลวัตของความรู้ชาวบ้าน อำนาจและตัวตนของคนท้องถิ่น. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

อาสา คำภา. (2557). ปู่แสะย่าแสะกับประเพณีเลี้ยงผีเมืองเชียงใหม่. วารสารเทคโนโลยีสุรนารี, 6(2), 99-122.

อัญชลี ชัยวรพร. (2559). ภาพยนตร์ในชีวิตไทย มุมมองของภาพยนตร์ศึกษา. ภาพพิมพ์.

Frank Furedi. (1997). Culture of Fear: Risk-Taking and the Morality of Low Expectation. Cassell.

Brian Morris. (2006). Religion and Anthropology: A Critical Introduction. Cambridge University Press.

Eman Mosharafa. (2015). All you Need to Know About The Cultivation Theory In Global”, Journal of HUMAN-SOCIAL SCIENCE: A Arts & Humanities – Psychology, 15(8), 22-37.

Frantz Fanon. (1986). Black Skin, White Masks, trans. C. L. Markmann. Pluto Press.

Nationalgeographic. (2015). The Science of Fear. http://www.nationalgeographic.com.au/brain/the-science-of-fear.aspx

Sara Ahmed. (2014). The Cultural Politics of Emotion (2nd ed.). Edinburgh University Press.

Published
2021-12-25
How to Cite
ปัญญานันท์ธ., & ธีรวัฒน์น. (2021). วัฒนธรรมความกลัว: ผี ความรู้ และการรับรู้ในภาพยนตร์ผีไทย : The Culture of Fear: Ghost, Knowledge and Recognition in Thai Ghost Films. วารสารวิชาการมนุษย์และสังคม มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ, 5(2), 121-143. Retrieved from http://huso-journal.sskru.ac.th/index.php/m1/article/view/145
Section
Research Article(บทความวิจัย)